روشهای خارج کردن مته شکسته از قطعه کار
•
شکستن مته داخل قطعه کار یکی از مشکلاتی است که هم برای کاربران خانگی پیش میآید و هم برای افراد فنی و حرفهای. کافی است کمی فشار بیش از حد وارد شود، زاویه سوراخکاری درست نباشد، مته کیفیت مناسبی نداشته باشد یا جنس قطعه از چیزی که تصور میکردید سختتر باشد؛ در این شرایط ممکن است مته در حین کار بشکند و بخشی از آن داخل قطعه باقی بماند.
این اتفاق معمولاً هم زمانبر است و هم اعصابخردکن، چون هم قطعه کار را درگیر میکند و هم ممکن است ادامه کار را متوقف کند. خیلی از افراد در این شرایط سریع سراغ راهحلهای خشن مثل ضربه شدید، انبردست نامناسب یا سوراخکاری بیدقت میروند، اما این کارها گاهی نهتنها مشکل را حل نمیکنند، بلکه باعث میشوند قطعه آسیب ببیند یا حتی مته بیشتر داخل کار گیر کند.
به همین دلیل شناخت روشهای خارج کردن مته شکسته از قطعه کار اهمیت زیادی دارد. در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم چرا مته میشکند، قبل از شروع چه نکاتی را باید رعایت کنید و بهترین روشهای بیرون آوردن مته شکسته از چوب، فلز، دیوار و سایر قطعات چیست.
چرا مته داخل قطعه کار میشکند؟
قبل از اینکه سراغ روشهای خارج کردن مته شکسته برویم، بهتر است علت این مشکل را بدانیم. چون شناخت علت، هم به خارج کردن بهتر کمک میکند و هم باعث میشود دفعات بعد کمتر با این مشکل روبهرو شوید.
دلایل رایج شکستن مته
- فشار بیش از حد هنگام سوراخکاری
- استفاده از مته نامناسب برای جنس قطعه
- سرعت اشتباه دریل
- کج گرفتن دریل
- کیفیت پایین مته
- داغ شدن بیش از حد مته
- نداشتن روانکار در سوراخکاری فلز
- گیر کردن براده داخل سوراخ
- قدیمی یا کند بودن مته
در بسیاری از موارد، شکستن مته ترکیبی از چند عامل است، نه فقط یک علت.
قبل از خارج کردن مته شکسته چه کارهایی باید انجام دهیم؟
قبل از هر اقدامی، باید شرایط را کنترل کنید تا هم ایمنی رعایت شود و هم قطعه کار آسیب بیشتری نبیند.
اقدامات اولیه
- دریل را کاملاً خاموش کنید
- اگر دریل شارژی است، باتری را جدا کنید
- اگر دریل برقی است، دوشاخه را از برق بکشید
- قطعه کار را ثابت کنید
- محل شکستگی را تمیز کنید
- نوع قطعه را مشخص کنید: فلز، چوب، دیوار، MDF یا بتن
- بررسی کنید چه مقدار از مته بیرون مانده است
این موضوع خیلی مهم است، چون روش خارج کردن مته شکسته تا حد زیادی به این بستگی دارد که:
- چقدر از مته بیرون مانده
- مته داخل چه متریالی گیر کرده
- قطعه کار چقدر حساس است
- آیا مته آزاد شده یا کاملاً قفل شده است
اگر بخشی از مته بیرون مانده باشد، کار راحتتر است
در بهترین حالت، بخشی از مته شکسته هنوز بیرون از قطعه کار دیده میشود. در این شرایط شانس خارج کردن مته بدون آسیب زیاد بیشتر است.
روش اول: استفاده از انبردست یا دمباریک
اگر قسمت شکسته مته بیرون مانده باشد، میتوانید با یک دمباریک یا انبردست قفلی آن را بگیرید و با دقت خلاف جهت چرخش مته بچرخانید.
مراحل کار
- قطعه را ثابت کنید
- نوک بیرونمانده مته را با انبردست محکم بگیرید
- بهآرامی خلاف جهت عقربههای ساعت بچرخانید
- همزمان کمی به سمت بیرون بکشید
- از فشار ناگهانی یا ضربه شدید خودداری کنید
مزیت این روش
- ساده است
- ابزار خاصی نیاز ندارد
- اگر مته خیلی گیر نکرده باشد، سریع جواب میدهد
نکته مهم
اگر مته خیلی سفت گیر کرده، با فشار زیاد سعی نکنید آن را بیرون بکشید؛ چون ممکن است بیشتر خرد شود و کار سختتر شود.
روش استفاده از روغن یا روانکننده
اگر مته داخل فلز گیر کرده باشد، گاهی کمی روغن روانکار یا اسپری زنگبر/روانکننده میتواند به آزاد شدن آن کمک کند.
این روش چه زمانی کاربرد دارد؟
- وقتی مته داخل فلز شکسته
- وقتی کمی از مته بیرون مانده
- وقتی احساس میکنید مته بهخاطر اصطکاک یا گیر براده قفل شده
نحوه انجام
- مقدار کمی روانکننده به محل سوراخ بزنید
- چند دقیقه صبر کنید
- سپس با انبردست، مته را آرام بچرخانید و خارج کنید
این روش بهتنهایی همیشه کافی نیست، اما در بسیاری از مواقع بهعنوان یک کمک خوب عمل میکند.
روش خارج کردن مته شکسته با پنس یا ابزار باریک
اگر مته خیلی نازک باشد و بخش کوچکی از آن در دسترس باشد، گاهی میتوان با پنس صنعتی، انبر نوکباریک یا ابزار دقیق آن را خارج کرد.
این روش بیشتر در شرایطی جواب میدهد که:
- قطر مته کم باشد
- قطعه کار حساس باشد
- مته خیلی عمیق نرفته باشد
- بخشی از بدنه مته قابل دسترسی باشد
اگر مته همسطح قطعه شکسته باشد چه باید کرد؟
اینجا کار سختتر میشود. چون دیگر چیزی برای گرفتن با انبردست وجود ندارد. در این شرایط باید سراغ روشهای دقیقتر بروید.
روش استفاده از سنبه و ضربه کنترلشده
در بعضی مواقع، مخصوصاً وقتی مته داخل فلز یا قطعه نسبتاً سخت گیر کرده، میتوان با سنبه باریک و چند ضربه کنترلشده، مته را کمی آزاد کرد.
نحوه انجام
- یک سنبه باریک یا پیچگوشتی خیلی ظریف انتخاب کنید
- آن را به لبه مته شکسته تکیه دهید
- با چکش سبک، ضربههای خیلی ملایم وارد کنید
- سعی کنید مته کمی خلاف جهت چرخش بچرخد
- بعد از شل شدن، با انبردست یا ابزار مناسب ادامه دهید
هشدار
این روش باید با دقت بسیار بالا انجام شود. اگر قطعه حساس باشد یا ضربه بیش از حد بزنید، ممکن است سطح کار خراب شود.
روش استفاده از مته چپگرد
یکی از حرفهایترین و کاربردیترین روشها برای خارج کردن مته شکسته، استفاده از مته چپگرد است. این ابزار برای باز کردن پیچ یا قطعات گیرکرده بسیار مفید است و در بعضی مواقع میتواند مته شکسته را هم بیرون بیاورد.
مته چپگرد چیست؟
مته چپگرد برخلاف مته معمولی، در جهت معکوس کار میکند. وقتی با چرخش معکوس وارد قطعه میشود، ممکن است مته شکسته را گیر بیندازد و آن را به بیرون باز کند.
مراحل کار
- مرکز محل مته شکسته را دقیق مشخص کنید
- یک مته چپگرد با سایز مناسب انتخاب کنید
- دریل را روی حالت چرخش معکوس قرار دهید
- با سرعت کم شروع به سوراخکاری کنید
- اگر خوششانس باشید، مته شکسته همزمان آزاد میشود و بیرون میآید
مزایای این روش
- نسبتاً حرفهای و مؤثر است
- برای قطعات فلزی خوب جواب میدهد
- در صورت اجرای درست، آسیب کمی به قطعه وارد میکند
نکته مهم
اگر مهارت کافی ندارید، بهتر است این روش را با دقت زیاد انجام دهید؛ چون خطای مرکزی در این کار میتواند سوراخ اصلی را خراب کند.
استفاده از پیچاستخراجکن یا extractor
یکی از بهترین پاسخها به سؤال روشهای خارج کردن مته شکسته از قطعه کار، استفاده از استخراجکننده یا پیچاستخراجکن است.
extractor چیست؟
ابزاری است مخصوص بیرون آوردن قطعات شکسته، پیچهای هرز یا متههای گیر کرده. این ابزار معمولاً به شکل مخروطی یا رزوه معکوس طراحی میشود.
نحوه کار
- ابتدا با مته مناسب یک سوراخ کوچک و دقیق در مرکز مته شکسته ایجاد میکنید
- سپس extractor را داخل آن قرار میدهید
- با چرخاندن خلاف جهت، extractor در مته گیر میکند
- بعد از گیر کردن، مته شکسته را بیرون میکشد
مزایا
- روش حرفهای و اصولی
- برای فلز بسیار کاربردی
- احتمال موفقیت بالا در صورت اجرای درست
محدودیت
این روش به ابزار مناسب و تا حدی مهارت نیاز دارد.
روش جوش دادن در کارهای فلزی
در کارهای صنعتی یا فلزکاری حرفهای، گاهی برای بیرون آوردن مته شکسته از روش جوش دادن یک قطعه فلزی روی مته شکسته استفاده میشود. بعد از جوش، آن قطعه بهعنوان دستگیره عمل میکند و مته با چرخش بیرون آورده میشود.
این روش مناسب چه کسانی است؟
- کاربران حرفهای
- تعمیرکارهای باتجربه
- کارگاههای فلزکاری
- شرایطی که قطعه ارزش بالایی دارد و روشهای ساده جواب ندادهاند
هشدار
این روش برای کاربران عادی توصیه نمیشود، چون نیاز به تجربه، تجهیزات و کنترل حرارت دارد.
روش سوراخکاری اطراف مته شکسته
در بعضی موارد، بهخصوص در چوب، MDF یا متریالهای نرمتر، میتوان اطراف مته شکسته را کمی آزاد کرد تا راحتتر بیرون بیاید.
این روش چگونه انجام میشود؟
- با یک مته باریکتر، اطراف محل مته شکسته را با احتیاط باز میکنید
- به این ترتیب فشار اطراف کمتر میشود
- سپس با پنس، انبردست یا ابزار مناسب مته را بیرون میآورید
این روش برای چه متریالهایی بهتر است؟
- چوب
- MDF
- پلاستیک
- بعضی متریالهای نرم
محدودیت
برای فلز یا قطعات حساس، این روش همیشه مناسب نیست چون ممکن است سوراخ اصلی از اندازه خارج شود.
روش استفاده از آهنربا
بعضی افراد برای خارج کردن مته شکسته از آهنربای قوی استفاده میکنند. این روش فقط در شرایط محدود جواب میدهد.
چه زمانی ممکن است مفید باشد؟
- وقتی مته کوچک باشد
- داخل قطعه خیلی سفت گیر نکرده باشد
- جنس مته قابلیت جذب مغناطیسی داشته باشد
- مته نزدیک سطح باشد
نکته
آهنربا معمولاً روش اصلی نیست، اما در بعضی مواقع میتواند برای جابهجا کردن اولیه یا بیرون کشیدن خردههای ریز کمککننده باشد.
خارج کردن مته شکسته از چوب
اگر مته داخل چوب شکسته باشد، معمولاً کار نسبت به فلز کمی راحتتر است، چون چوب متریال نرمتری دارد.
روشهای مناسب برای چوب
- انبردست در صورت بیرون بودن بخشی از مته
- پنس یا ابزار باریک
- آزاد کردن اطراف مته با ابزار ظریف
- استفاده از مته چپگرد با احتیاط
- خارج کردن با پیچاستخراجکن در موارد سختتر
نکته مهم
در چوب باید دقت کنید که الیاف اطراف بیش از حد کنده نشوند، مخصوصاً اگر ظاهر کار مهم باشد.
خارج کردن مته شکسته از فلز
فلز معمولاً یکی از سختترین شرایط را ایجاد میکند، چون هم اصطکاک بالاست و هم مته ممکن است خیلی محکم قفل شده باشد.
روشهای مناسب برای فلز
- استفاده از روانکننده
- انبردست در صورت وجود بخش بیرونی
- مته چپگرد
- extractor
- سنبه و ضربه کنترلشده
- جوش در شرایط حرفهای
نکته مهم
در فلز، بیدقتی در مرکزگیری یا استفاده از ابزار نامناسب میتواند سوراخ را خراب کند یا مته را بیشتر بشکند.
خارج کردن مته شکسته از دیوار یا بتن
اگر مته داخل دیوار، آجر یا بتن شکسته باشد، شرایط متفاوت میشود. در اینجا معمولاً با مته الماسه یا مته بتن سروکار دارید.
روشهای ممکن
- اگر بخشی بیرون مانده، با انبردست و حرکت آرام خارج شود
- کمی اطراف آن با مته مناسب آزاد شود
- با سنبه باریک و ضربه خیلی ملایم جابهجا شود
- در بعضی مواقع سوراخ قبلی کنار گذاشته شود و کمی کنارتر سوراخ جدید ایجاد شود
نکته مهم
در بتن و دیوار، همیشه هدف بیرون آوردن بینقص نیست. گاهی اگر قطعه ارزش ظاهری بالایی نداشته باشد، روش عملیتر این است که محل سوراخ تغییر کند.
چه کارهایی را نباید انجام دهیم؟
در مواجهه با مته شکسته، بعضی اشتباهات رایج میتوانند اوضاع را بدتر کنند.
اشتباهات رایج
- فشار آوردن بیش از حد با انبردست
- ضربه شدید و کنترلنشده
- استفاده از مته نامناسب برای سوراخکاری مجدد
- تلاش برای شکستن بیشتر مته
- کار بدون ثابت کردن قطعه
- استفاده از حرارت بیحساب
- ادامه کار با دریل روی همان مته شکسته بدون برنامه
این اشتباهات میتوانند باعث شوند:
- سوراخ خراب شود
- قطعه ترک بخورد
- مته در عمق بیشتری گیر کند
- ابزار بیشتر آسیب ببیند
چه زمانی بهتر است کار را به متخصص بسپاریم؟
بعضی مواقع منطقیترین تصمیم این است که خودتان ادامه ندهید.
بهتر است به متخصص مراجعه کنید اگر
- قطعه کار گرانقیمت یا حساس است
- مته خیلی عمیق شکسته
- ابزار مناسب ندارید
- چند روش را امتحان کردهاید و جواب نگرفتهاید
- قطعه فلزی دقیق و مهندسی است
- احتمال آسیب بیشتر بالاست
گاهی هزینه یک اقدام نادرست، خیلی بیشتر از سپردن کار به فرد متخصص خواهد بود.
چگونه از شکستن مته جلوگیری کنیم؟
بهترین راه برای حل مشکل، پیشگیری از بهوجود آمدن آن است. برای اینکه کمتر با این مشکل روبهرو شوید، این نکات را رعایت کنید:
نکات مهم پیشگیری
- از مته مناسب با جنس کار استفاده کنید
- مته کند را بهموقع تعویض کنید
- دریل را صاف نگه دارید
- فشار بیش از حد وارد نکنید
- سرعت مناسب انتخاب کنید
- در سوراخکاری فلز از روانکار استفاده کنید
- برادهها را تخلیه کنید
- از مته باکیفیت استفاده کنید
- برای متریال سخت، مرحلهای سوراخکاری کنید
هنگام خرید مته به چه نکاتی توجه کنیم؟
یکی از دلایل اصلی شکستن مته، استفاده از مته بیکیفیت یا نامناسب است. برای خرید بهتر، این موارد را در نظر بگیرید:
جنس مته
- مته فلز
- مته چوب
- مته بتن
- مته سرامیک
- مته کبالتدار
- مته HSS
کیفیت ساخت
مته باکیفیت هم دیرتر کند میشود و هم کمتر احتمال شکستن دارد.
تناسب با نوع دریل
باید ببینید مته برای دریل شما مناسب است یا نه.
برند و ارزش خرید
گاهی خرید یک مته بهتر، خیلی بهصرفهتر از چند بار تعویض مته ارزان است.
جمعبندی
شکستن مته داخل قطعه کار مشکلی رایج اما قابل حل است، به شرطی که با عجله و زور بیش از حد سراغ آن نروید. انتخاب روش مناسب به جنس قطعه، عمق شکستگی و میزان بیرونماندن مته بستگی دارد.
اگر بخواهیم مهمترین روشهای خارج کردن مته شکسته از قطعه کار را خلاصه کنیم، این موارد بیشترین کاربرد را دارند:
- گرفتن مته با انبردست در صورت بیرون بودن بخشی از آن
- استفاده از روانکننده در فلز
- آزاد کردن با سنبه و ضربه کنترلشده
- استفاده از مته چپگرد
- استفاده از extractor
- آزاد کردن اطراف مته در چوب یا MDF
- مراجعه به متخصص در شرایط حساس
مهمترین نکته این است که قبل از هر اقدام، شرایط قطعه را درست بررسی کنید و روشی را انتخاب کنید که کمترین آسیب را به کار وارد کند.
در فروشگاه حاج ابزار میتوانید انواع مته، ست مته، انبردست، ابزار دستی، روانکننده، دریل و متعلقات سوراخکاری را بررسی کنید و متناسب با نیازتان، ابزار مناسبتری برای کارهای فنی و خانگی انتخاب کنید.
سوالات متداول
چگونه مته شکسته را از قطعه کار خارج کنیم؟
بسته به شرایط میتوان از انبردست، روانکننده، مته چپگرد، extractor، سنبه یا روش آزاد کردن اطراف مته استفاده کرد.
اگر بخشی از مته بیرون مانده باشد چه کار کنیم؟
در این حالت معمولاً میتوان با دمباریک یا انبردست قفلی، مته را آرام خلاف جهت چرخش چرخاند و خارج کرد.
بهترین روش خارج کردن مته شکسته از فلز چیست؟
در بسیاری از موارد، استفاده از روانکننده، مته چپگرد یا extractor بهترین و اصولیترین روشها هستند.
آیا میتوان مته شکسته را از چوب راحتتر خارج کرد؟
معمولاً بله. چون چوب نسبت به فلز نرمتر است و میتوان اطراف مته را با احتیاط کمی آزاد کرد.
آیا استفاده از چکش برای بیرون آوردن مته شکسته درست است؟
فقط در بعضی شرایط و بهصورت بسیار کنترلشده. ضربه شدید و بیدقت میتواند قطعه را خراب کند.
اگر مته کاملاً همسطح قطعه شکسته باشد چه باید کرد؟
در این شرایط معمولاً باید از مته چپگرد، extractor یا روشهای دقیقتر استفاده کرد.
چه زمانی باید کار را به متخصص سپرد؟
اگر قطعه حساس یا گرانقیمت باشد، مته خیلی عمیق شکسته باشد یا ابزار و تجربه کافی نداشته باشید، بهتر است کار را به متخصص بسپارید.
